Niedawno polskie media obiegła informacja o wynikach badania PISA, w którym udział wzięli między innymi polscy uczniowie, a wyniki tych badań zelektryzowały opinię publiczną.
Co to jest PISA i jak należy interpretować wyniki?
PISA to międzynarodowy test umiejętności piętnastolatków z matematyki, czytania i nauk przyrodniczych, powtarzany co kilka lat. Edycja 2025 objęła 91 krajów i regionów oraz ponad 760 tysięcy uczniów. W Polsce zadania rozwiązywało 7103 uczniów z 217 szkół, między 3 marca a 25 kwietnia 2025 roku. Wyniki opublikowano we wrześniu 2026.
Przyjrzyjmy się teraz wynikom, żeby było łatwiej to zobrazować wyobraź sobie klasę trzydziestu piętnastolatków. Gdyby to była przeciętna klasa w Unii Europejskiej, ponad dziesięcioro z nich nie poradziłoby sobie z podstawowymi zadaniami z matematyki. W polskiej klasie to około ośmiorga.
Mam dobrą wiadomość…
Jak to z wynikami badań bywa ich interpretacja zaczyna się od słów „to zależy” i od tego kto je interpretuje. Na wstępie dobra wiadomość: Polska utrzymała poziom z 2022 roku i nadal jest wyraźnie powyżej średniej UE i OECD we wszystkich trzech dziedzinach. W naukach przyrodniczych uzyskaliśmy 495 punktów, w matematyce 484, w czytaniu 482. Lepsze wyniki w Unii mają tylko Estonia i Finlandia (nauki przyrodnicze), Estonia (matematyka) oraz Estonia i Irlandia (czytanie). Różnice względem 2022 roku nie są statystycznie istotne.
Wynik uzyskany przez polskie dzieci jest stabilny, co napawa optymizmem, bo tendencja światowa jest spadkowa. W większości krajów OECD, biorących udział w badaniu wyniki te są najniższe w historii. Wyniki polskich uczniów są podobne do tych jakie uzyskiwali oni na początku lat dwutysięcznych.
…i złą
Wyniki badań PISA pokazały, że polscy uczniowie są ciekawi świata, ale nie szkoły. Ciekawość deklaruje 74% piętnastolatków, czyli tyle co średnio w OECD i więcej niż w UE (71%). Jednak „lubię uczyć się nowych rzeczy” mówi tylko 59% z nich, przy 67% w UE. A stratą czasu nazywa szkołę aż 38% uczniów.
Widać też, że polscy uczniowie mają problem z wytrwałością i samodyscypliną. Pod tym względem Polska zajmuje ostatnie miejsce razem ze Słowenią. Dodatkowy wysiłek, gdy zadanie robi się trudne, deklaruje 50% uczniów (UE: 56%).
Kolejnym problemem z którym zmagają się polscy uczniowie to telefony. Około trzech czwartych polskich uczniów czuje się rozpraszanych przez urządzenia w czasie lekcji (UE: 59%). Z drugiej strony 55% korzysta z chatbotów AI do nauki co najmniej raz w tygodniu, w UE 45%. Raport zauważa, że częstsza presja bycia online idzie w parze z niższymi wynikami we wszystkich dziedzinach.
Co z tego tak naprawdę wynika
Kondycja intelektualna polskich uczniów jest w miarę stabilna, głównym problemem jest ich podejście do nauki i uzależnienie cyfrowe. Sytuację polskich uczniów moglibyśmy porównać do przeciętnego trzydziestoparolatka, który pali, nie trzyma diety i unika ruchu. To, że jego wyniki JESZCZE są dobre nie znaczy że problemy z jego zdrowiem już się nie zaczęły. Podobnie jeszcze nie zaczęły się problemy intelektualne polskich uczniów (choć w sferze emocjonalnej młodego pokolenia już możemy zauważyć widoczny regres).
Przed nami, dorosłymi, stoi więc zadanie takie samo, jakie ma ten trzydziestolatek: zmienić nawyki, zanim wyniki badań przestaną być dobre. Nie warto czekać na kolejny raport, żeby sprawdzić, czy problemy już się zaczęły. Można zacząć od rzeczy małych: telefonu w innym pokoju na czas nauki i jednego trudniejszego zadania, od którego dziecko nie ucieka po dwóch minutach.
Polscy uczniowie mają dziś wyniki lepsze niż w większości Europy. Pytanie brzmi, czy w następnej edycji PISA nadal będziemy mogli to powiedzieć bez słowa „jeszcze”.